Việc thực hiện đúng trình tự pháp luật không chỉ giúp người dân bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình mà còn góp phần bảo đảm tính minh bạch, khách quan trong hoạt động quản lý đất đai của cơ quan Nhà nước. Vậy khi không đồng ý với Quyết định thu hồi đất thì người dân cần làm gì? Trình tự, thủ tục khởi kiện được thực hiện ra sao theo quy định mới nhất năm 2026? Bài viết dưới đây sẽ phân tích cụ thể các vấn đề pháp lý cần lưu ý.
CÓ THỂ KHỞI KIỆN QUYẾT ĐỊNH THU HỒI ĐẤT HAY KHÔNG?
Khởi kiện để bảo vệ quyền sử dụng đất hợp pháp là một trong những quyền cơ bản của người sử dụng đất. Tại khoản 1 Điều 237 Luật Đất đai 2024 quy định người sử dụng đất, người có quyền và nghĩa vụ liên quan đến sử dụng đất có quyền khiếu nại, khởi kiện quyết định hành chính, hành vi hành chính về quản lý đất đai.
Bên cạnh đó, khoản 1 Điều 2 Luật Tố tụng hành chính 2015 quy định quyết định hành chính là văn bản do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành nhằm giải quyết một vấn đề cụ thể trong hoạt động quản lý hành chính và được áp dụng đối với một hoặc một số đối tượng cụ thể.
Theo đó, Quyết định thu hồi đất là một quyết định hành chính do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền ban hành. Trường hợp người sử dụng đất có căn cứ cho rằng việc thu hồi đất trái pháp luật, xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của mình thì hoàn toàn có quyền khởi kiện tại Tòa án để yêu cầu xem xét hủy bỏ quyết định đó theo quy định pháp luật.
CĂN CỨ KHỞI KIỆN QUYẾT ĐỊNH THU HỒI ĐẤT
Trong thực tế, không phải mọi quyết định thu hồi đất đều được ban hành đúng quy định pháp luật. Một số trường hợp phổ biến mà người dân có thể khởi kiện gồm:
– Thu hồi không đúng thẩm quyền: Đây là trường hợp cơ quan hoặc người ký ban hành Quyết định thu hồi đất không có thẩm quyền theo quy định pháp luật. Khi đó, quyết định có thể bị xem là trái pháp luật và người dân có quyền yêu cầu Tòa án hủy bỏ.
– Thu hồi không đúng trình tự, thủ tục: Pháp luật hiện hành quy định rất chặt chẽ về trình tự thu hồi đất như: thông báo thu hồi đất, kiểm đếm tài sản, lập phương án bồi thường, tổ chức lấy ý kiến người dân, bố trí tái định cư…
Nếu cơ quan Nhà nước chưa thực hiện đầy đủ các bước theo quy định mà đã ban hành Quyết định thu hồi đất thì người dân có quyền khởi kiện để bảo vệ quyền lợi của mình.
Ví dụ: Theo Luật Đất đai 2024, cơ quan có thẩm quyền phải thực hiện việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trước khi ban hành Quyết định thu hồi đất. Nếu chưa hoàn tất việc bồi thường mà đã thu hồi đất thì có dấu hiệu vi phạm pháp luật.
Trường hợp cơ quan Nhà nước không thông báo thu hồi đất hoặc không tiến hành kiểm đếm nhà ở, cây trồng, vật kiến trúc trước khi thu hồi cũng bị xem là không đúng trình tự pháp luật.
– Thu hồi không có căn cứ pháp luật: Một số trường hợp thu hồi đất không đúng mục đích quy hoạch, không thuộc trường hợp Nhà nước được quyền thu hồi hoặc không chứng minh được sự cần thiết của việc thu hồi cũng là căn cứ để người dân khởi kiện.
Tóm lại, khi có căn cứ cho rằng Quyết định thu hồi đất trái pháp luật, thiếu minh bạch hoặc xâm phạm quyền lợi hợp pháp của mình thì người dân có quyền yêu cầu Tòa án xem xét, giải quyết theo quy định pháp luật.
CÓ BẮT BUỘC PHẢI KHIẾU NẠI TRƯỚC KHI KHỞI KIỆN KHÔNG?
Theo Điều 115 Luật Tố tụng hành chính 2015, người dân không bắt buộc phải khiếu nại trước khi khởi kiện Quyết định thu hồi đất tại Tòa án.
Pháp luật hiện hành cho phép người dân lựa chọn một trong hai phương thức để bảo vệ quyền lợi của mình:
– Khiếu nại hành chính đến cơ quan có thẩm quyền;
– Khởi kiện vụ án hành chính trực tiếp tại Tòa án.
Cụ thể, cơ quan, tổ chức, cá nhân có quyền khởi kiện đối với quyết định hành chính khi không đồng ý với quyết định đó hoặc đã khiếu nại nhưng không được giải quyết hoặc không đồng ý với kết quả giải quyết khiếu nại.
Như vậy, việc khiếu nại không phải là điều kiện bắt buộc trước khi khởi kiện trong đa số các trường hợp liên quan đến thu hồi đất. Người dân có thể nộp đơn khởi kiện trực tiếp tại Tòa án nếu cho rằng Quyết định thu hồi đất là trái pháp luật.
THỜI HIỆU KHỞI KIỆN VỤ ÁN HÀNH CHÍNH LÀ BAO LÂU?
Theo Điều 116 Luật Tố tụng hành chính 2015, thời hiệu khởi kiện vụ án hành chính đối với Quyết định thu hồi đất là 01 năm kể từ ngày nhận được hoặc biết được Quyết định hành chính, hành vi hành chính.
Trường hợp người dân đã thực hiện thủ tục khiếu nại thì:
– Thời hiệu khởi kiện là 01 năm kể từ ngày nhận được hoặc biết được quyết định giải quyết khiếu nại lần đầu hoặc lần hai;
– Hoặc 01 năm kể từ ngày hết thời hạn giải quyết khiếu nại mà cơ quan có thẩm quyền không giải quyết.
Ngoài ra, nếu có sự kiện bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan khiến người khởi kiện không thể thực hiện quyền khởi kiện đúng thời hạn thì khoảng thời gian này không tính vào thời hiệu khởi kiện.
Do đó, người dân cần đặc biệt lưu ý về thời hạn để tránh trường hợp mất quyền khởi kiện do hết thời hiệu theo quy định pháp luật.
TRÌNH TỰ, THỦ TỤC KHỞI KIỆN QUYẾT ĐỊNH THU HỒI ĐẤT
BƯỚC 1: CHUẨN BỊ HỒ SƠ KHỞI KIỆN
Người khởi kiện cần chuẩn bị 01 bộ hồ sơ gồm:
– Đơn khởi kiện vụ án hành chính;
– Bản sao Quyết định thu hồi đất;
– Các tài liệu, chứng cứ chứng minh yêu cầu khởi kiện;
– Bản sao quyết định giải quyết khiếu nại (nếu có);
– Giấy ủy quyền tham gia tố tụng (nếu có);
– Bản sao CCCD/CMND, hộ khẩu;
– Hồ sơ giải quyết khiếu nại và các tài liệu liên quan;
– Danh mục tài liệu, chứng cứ nộp kèm.
BƯỚC 2: NỘP HỒ SƠ KHỞI KIỆN
Người dân nộp hồ sơ trực tiếp hoặc gửi qua đường bưu điện đến Tòa án nhân dân có thẩm quyền theo quy định của Luật Tố tụng hành chính 2015.
BƯỚC 3: TÒA ÁN THỤ LÝ VÀ GIẢI QUYẾT VỤ ÁN
– Trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận đơn, Chánh án phân công Thẩm phán xem xét đơn khởi kiện.
– Trong thời hạn 03 ngày kể từ ngày được phân công, Thẩm phán xem xét việc thụ lý vụ án.
– Thời hạn chuẩn bị xét xử thông thường là 04 tháng kể từ ngày thụ lý vụ án.
Tòa án sẽ căn cứ vào tài liệu, chứng cứ do các bên cung cấp hoặc do Tòa án thu thập để đưa ra phán quyết cuối cùng.
Sau khi Tòa án sơ thẩm tuyên án, trong thời hạn 15 ngày, đương sự có quyền kháng cáo theo thủ tục phúc thẩm.
KẾT LUẬN
Khi cơ quan Nhà nước thực hiện thu hồi đất không đúng trình tự, thủ tục; xác định sai loại đất, diện tích đất; áp giá bồi thường không phù hợp hoặc ban hành Quyết định thu hồi đất trái pháp luật làm ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của người dân thì người dân hoàn toàn có quyền khiếu nại hoặc khởi kiện để yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xem xét, giải quyết theo đúng quy định pháp luật.
Trong thực tế, nhiều vụ việc thu hồi đất có hồ sơ pháp lý phức tạp, thời gian giải quyết kéo dài và liên quan trực tiếp đến quyền tài sản của người dân. Vì vậy, việc chủ động nắm rõ quy định pháp luật, chuẩn bị đầy đủ tài liệu, chứng cứ và thực hiện đúng trình tự tố tụng là yếu tố quan trọng để bảo vệ tối đa quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
BẠN ĐANG CẦN HỖ TRỢ PHÁP LÝ?
Mọi thông tin trong bài viết đều được tham vấn chuyên môn bởi Luật sư Trần Duy Huy. Nếu bạn đang gặp vướng mắc về đất đai, ly hôn – quyền nuôi con hoặc các vụ án hình sự, hãy liên hệ ngay để được hỗ trợ kịp thời:
- Hotline/Zalo: 0369151515
- Website: LuậtsưHuy.vn | LUẬTSƯ.NET
Văn phòng làm việc: 286 Nguyễn Oanh, Phường Gò Vấp, TP.HCM
