Trong các vụ án liên quan đến ma túy, dư luận thường đặt câu hỏi đối với những trường hợp bị bắt quả tang hoặc test nhanh dương tính: Vì sao ban đầu họ chỉ bị phạt hành chính, nhưng sau đó lại vướng vòng lao lý? Phải chăng cơ quan chức năng có sự “nương tay” lúc đầu và “quay xe” lúc sau?
Thực chất, trong tố tụng hình sự, việc một người ban đầu chỉ bị xử lý hành chính nhưng sau đó bị khởi tố bị can không phải là điều bất thường. Dưới lăng kính pháp lý, quy trình này được phân định rất rõ ràng như sau:
Sử dụng ma tuý bị Xử phạt hành chính khi nào?
Ở thời điểm khi phát hiện một người sử dụng ma tuý (dương tính khi test) thì khi cơ quan điều tra xác định đó hành vi “sử dụng trái phép chất ma túy” và “không có dấu hiệu hình sự” thì sẽ áp dụng chế tài xử phạt vi phạm hành chính là Phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 1.000.000 đến 2.000.000 đồng (theo Điều 30 Nghị định 282/2025/NĐ-CP).
Từ năm 2026 thì người sử dụng ma tuý sẽ bị phạt tù nếu đã bị xử phạt hành chính và áp dụng biện pháp cai nghiện, sau cai nghiện chưa quá 2 năm) hoặc bị xử lý hình sự về tội sử dụng trái phép chất ma tuý.
Nhiều người cho rằng cứ dính đến ma túy là phải đi tù. Tuy nhiên, khi hồ sơ chưa có chứng cứ về một tội danh nào khác (như tàng trữ hay tổ chức), cơ quan điều tra không có căn cứ để khởi tố. Việc ban đầu người vi phạm không bị khởi tố hình sự mà được xem xét xử lý hành chính là sự tuân thủ đúng pháp luật. Pháp luật hình sự không cho phép khởi tố một người chỉ vì họ là người nổi tiếng hay vì “dư luận muốn như vậy”.
Khi nào hành vi “sử dụng ma tuý” bị khởi tố hình sự ngay lập tức?
Hành vi sử dụng ma túy sẽ lập tức chuyển từ vi phạm hành chính sang tội phạm hình sự nếu cá nhân đó thuộc các nhóm chủ thể bị pháp luật răn đe nghiêm khắc.
Cụ thể, theo Điều 256a – Tội sử dụng trái phép chất ma túy (vừa được bổ sung tại Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự năm 2025, có hiệu lực từ 01/7/2025), người nào sử dụng trái phép chất ma túy sẽ phải đối diện khung hình phạt tù từ 02 đến 03 năm nếu rơi vào một trong các trường hợp:
- Đang trong thời hạn cai nghiện ma túy tự nguyện, bắt buộc hoặc điều trị bằng thuốc thay thế.
- Đang trong thời hạn quản lý sau cai nghiện hoặc quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy.
- Trong thời hạn 02 năm kể từ ngày hết thời hạn quản lý sau cai nghiện hoặc tự ý chấm dứt cai nghiện.
Nếu tiếp tục tái phạm tội danh này, mức phạt tù sẽ tăng lên từ 03 đến 05 năm. Do đó, nếu người bị bắt quả tang thuộc nhóm đối tượng “nhờn luật” này, họ sẽ bị xử lý hình sự ngay lập tức.
Các tội danh nặng hơn thường gặp đối với người sử dụng ma tuý
Việc chưa bị khởi tố ở một thời điểm không có nghĩa là người đó chắc chắn an toàn về sau. Nhiều vụ án phải đi theo từng bước: Phát hiện hành vi => Xác minh ban đầu => Khởi tố vụ án => Mở rộng điều tra => Phân hóa vai trò từng người => Khởi tố bị can đối với từng cá nhân.
Từ việc phát hiện hành vi sử dụng, cơ quan điều tra sẽ mở rộng để làm rõ các tội danh khác:
- Tội tàng trữ trái phép chất ma túy (Điều 249 Bộ luật Hình sự): Nếu khám xét phát hiện đối tượng có cất giấu ma túy.
- Tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy (Điều 255 Bộ luật Hình sự): Cần rạch ròi rằng, hành vi sử dụng và hành vi tổ chức sử dụng là hai khái niệm khác biệt. Một người có mặt tại hiện trường, dương tính với ma túy, vẫn chưa đủ để bị khởi tố về tội “Tổ chức sử dụng”. Mấu chốt của tội danh này nằm ở việc cơ quan điều tra phải chứng minh được họ có hành vi: có sự chuẩn bị, rủ rê, cung cấp hoặc thuê mướn địa điểm, cung cấp ma túy/dụng cụ hoặc điều phối việc sử dụng ma tuý đối với những người khác.
Khoản 1 Điều 179 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 quy định cơ quan điều tra chỉ ra quyết định khởi tố bị can khi có đủ căn cứ xác định một người đã thực hiện hành vi phạm tội. Khoảng cách thời gian từ lúc phạt hành chính đến khi bị khởi tố không phải dấu hiệu của sự ưu ái, mà là hệ quả của việc củng cố chứng cứ. Khi cơ quan điều tra thu thập đủ chứng cứ chứng minh các dấu hiệu trên, việc khởi tố là điều tất yếu.
Mọi kết luận phải dựa trên chứng cứ và nguyên tắc suy đoán vô tội
Ranh giới giữa người sử dụng và người tổ chức sử dụng nằm ở chứng cứ về vai trò, hành vi và ý chí tham gia. Nói quá sớm dễ oan cho người chưa bị chứng minh có tội; nói quá nhẹ lại làm sai bản chất vụ án.
Cuối cùng, cần đặc biệt lưu ý: Khởi tố bị can không phải là kết tội, và tạm giam chỉ là một biện pháp ngăn chặn (theo Điều 119 BLTTHS) chứ không phải hình phạt. Theo Điều 31 Hiến pháp năm 2013 và Điều 13 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, một người chỉ bị coi là có tội khi có bản án kết tội có hiệu lực của Tòa án. Ở giai đoạn điều tra, họ mang tư cách là bị can, không phải người phạm tội.
Mọi quy trình từ hành chính đến hình sự đều là những bước đi thận trọng của cơ quan tố tụng, đảm bảo thượng tôn pháp luật, đúng người, đúng tội và không bỏ lọt tội phạm.
Nhằm giúp độc giả hiểu rõ hơn các quy định của pháp luật, Luật sư Trần Duy Huy đã có những chia sẻ trên báo Pháp Luật TP.HCM (PLO). Mời quý độc giả cùng điểm lại những lưu ý pháp lý quan trọng liên quan đến vụ việc này.
🔗 Xem bài báo trên PLO tại đây: Từ vụ ca sĩ Miu Lê: Khi nào sử dụng ma túy bị xử lý hình sự?
BẠN ĐANG CẦN HỖ TRỢ PHÁP LÝ?
Mọi thông tin trong bài viết đều được tham vấn chuyên môn bởi Luật sư Trần Duy Huy. Nếu bạn đang gặp vướng mắc về đất đai, ly hôn – quyền nuôi con hoặc các vụ án hình sự, hãy liên hệ ngay để được hỗ trợ kịp thời:
LUẬT SƯ TRẦN DUY HUY
Hotline: 0369151515
Địa chỉ: 286 Nguyễn Oanh, Gò Vấp, Hồ Chí Minh
Xem thêm:
Từ Vụ Ca Sĩ Miu Lê: Khi Nào Hành Vi Sử Dụng Ma Túy Bị Xử Lý Hình Sự?
Sập Bẫy “Dự Án Ma”: Cảnh Báo Pháp Lý Và 5 Dấu Hiệu Nhận Diện Dành Cho Nhà Đầu Tư
Dịch vụ Luật sư giải quyết tranh chấp Đất đai – Tài sản tại TP.HCM: Hướng dẫn chi tiết năm 2026
Thủ tục ly hôn đơn phương: Hướng dẫn chi tiết từ A đến Z năm 2026
Vướng mắc khi áp dụng tình tiết định khung và tăng nặng TNHS
